بدانگه که شد مست پولادوند
|
|
چنین گفت با او ببانگ بلند
|
که من بر فریدون و ضحاک و جم
|
|
خور و خواب و آرام کردم دژم
|
برهمن بترسد ز آواز من
|
|
وزین لشکر گردنافراز من
|
من این زابلی را بشمشیر تیز
|
|
برآوردگه بر کنم ریز ریز
|
* * * |
چو بنمود خورشید تابان درفش
|
|
معصفر شد آن پرنیان بنفش
|
تبیره برآمد ز درگاه شاه
|
|
بابر اندر آمد خروش سپاه
|
بپیش سپه بود پولادوند
|
|
بتن زورمند و ببازو کمند
|
چو صف برکشیدند هر دو سپاه
|
|
هوا شد بنفش و زمین شد سیاه
|
تهمتن بپوشید ببر بیان
|
|
نشست از بر ژنده پیل ژیان
|
برآشفت و بر میمنه حمله برد
|
|
ز ترکان بیفگند بسیار گرد
|
ازان پس غمی گشت پولادوند
|
|
ز فتراک بگشاد پیچان کمند
|
برآویخت با طوس چون پیل مست
|
|
کمندی ببازوی گرزی بدست
|
کمربند بگرفت و او را ز زین
|
|
برآورد و آسان بزد بر زمین
|
به پیگار او گیو چون بنگرید
|
|
سر طوس نوذر نگونسار دید
|
برانگیخت از جای شبدیز را
|
|
تن و جان بیاراست آویز را
|
برآویخت با دیو چون شیر نر
|
|
زرهدار با گرزهی گاوسر
|
کمندی بینداخت پولادوند
|
|
سر گیو گرد اندر آمد دببند
|
نگه کرد رهام و بیژن ز راه
|
|
بدان زور و بالا و آن دستگاه
|
برفتند تا دست پولادوند
|
|
ببندند هر دو بخم کمند
|
بزد دست پولاد بسیار هوش
|
|
برانگیخت اسپ و برآمد خروش
|
دو گرد از دلیران پر مایه را
|
|
سرافراز و گرد و گرانمایه را
|
بخاک اندر افگند و بسپرد خوار
|
|
نظاره بران دشت چندان سوار
|
بیامد بر اختر کاویان
|
|
بخنجر بدو نیم کردش میان
|
خروشی برآمد ز ایران سپاه
|
|
نماند ایچ گرد اندر آوردگاه
|
فریبرز و گودرز و گردنکشان
|
|
گرفتند از آن دیو جنگی نشان
|
بگفتند با رستم کینهخواه
|
|
که پولادوند اندرین رزمگاه
|
بزین بر یکی نامداری نماند
|
|
ز گردان لشکر سواری نماند
|
که نفگند بر خاک پولادوند
|
|
بگرز و بخنجر بتیر و کمند
|
همه رزمگه سربسر ماتمست
|
|
بدین کار فریادرس رستمست
|
ازان پس خروشیدن ناله خاست
|
|
ز قلب و چپ لشکر و دست راست
|
چو کم شد ز گودرز هر دو پسر
|
|
بنالید با داور دادگر
|
که چندین نبیره پسر داشتم
|
|
همی سر ز خورشید بگذاشتم
|
برزم اندرون پیش من کشته شد
|
|
چنین اختر و روز من گشته شد
|
جوانان و من زنده با پیر سر
|
|
مرا شرم باد از کلاه و کمر
|
کمر برگشاد و کله برگرفت
|
|
خروشیدن و ناله اندر گرفت
|
چو بشنید رستم دژم گشت سخت
|
|
بلرزید برسان برگ درخت
|
بیامد بنزدیک پولادوند
|
|
ورا دید برسان کوه بلند
|
سپه را همه بیشتر خسته دید
|
|
وزان روی پرخاش پیوسته دید
|
بدل گفت کین روز ما تیره گشت
|
|
سرنامداران ما خیره گشت
|
همانا که برگشت پرگار ما
|
|
غنوده شد آن بخت بیدار ما
|
بیفشارد ران رخش را تیز کرد
|
|
برآشفت و آهنگ آویز کرد
|
بدو گفت کای دیو ناسازگار
|
|
ببینی کنون گردش روزگار
|
چو آواز رستم بگردان رسید
|
|
تهمتن یلان را پیاده بدید
|
دژم گشته زو چار گرد دلیر
|
|
چو گوران و دشمن بکردار شیر
|
چنین گفت با کردگار جهان
|
|
که ای برتر از آشکار و نهان
|
مرا چشم اگر تیره گشتی بجنگ
|
|
بهستی ز دیدار این روز تنگ
|
کزین سان برآمد ز ایران غریو
|
|
ز پیران و هومان وز نره دیو
|
پیاده شده گیو و رهام و طوس
|
|
چو بیژن که بر شیر کردی فسوس
|
تبه گشته اسپ بزرگان بتیر
|
|
بدین سان برآویخته خیره خیر
|
بدو گفت پولادوند ای دلیر
|
|
جهاندیده و نامبردار و شیر
|
که بگریزد از پیش تو ژنده پیل
|
|
ببینی کنون موج دریای نیل
|
نگه کن کنون آتش جنگ من
|
|
کمند و دل و زور و آهنگ من
|
کزین پس نیابی ز شاهت نشان
|
|
نه از نامداران و گردنکشان
|
نبینی زمین زین سپس جز بخواب
|
|
سپارم سپاهت بافراسیاب
|
چنین گفت رستم بپولادوند
|
|
که تا چند ازین بیم و نیرنگ و بند
|
ز جنگ آوران تیز گویا مباد
|
|
چو باشد دهد بیگمان سر بباد
|
چو بشنید پولادوند این سخن
|
|
بیاد آمدش گفتههای کهن
|
که هر کو ببیداد جوید نبرد
|
|
جگر خسته باز آید و روی زرد
|
گر از دشمنت بد رسد گر ز دوست
|
|
بد و نیک را داد دادن نکوست
|
همان رستمست این که مازندران
|
|
شب تیره بستد بگرز گران
|
بدو گفت کای مرد رزم آزمای
|
|
چه باشیم برخیره چندین بپای
|
بگشتند وز دشت برخاست گرد
|
|
دو پیل ژیان و دو شیر نبرد
|
برانگیخت آن باره پولادوند
|
|
بینداخت پس تاب داده کمند
|
بدزدید یال آن نبرده سوار
|
|
چو زین گونه پیوسته شد کارزار
|
بزد تیغ و بند کمندش برید
|
|
بجای آمد آن بند بد را کلید
|
بپیچید زان پس سوی دست راست
|
|
بدانست کان روز روز بلاست
|
عمودی بزد بر سرش پیلتن
|
|
که بشنید آواز او انجمن
|
چنان تیره شد چشم پولادوند
|
|
که دستش عنان را نبد کار بند
|
تهمتن بران بد که مغز سرش
|
|
ببیند پر از رنگ تیره برش
|
چو پولادوند از بر زین بماند
|
|
تهمتن جهان آفرین را بخواند
|
که ای برتر از گردش روزگار
|
|
جهاندار و بینا و پروردگار
|
گرین گردش جنگ من داد نیست
|
|
روانم بدان گیتی آباد نیست
|
روا دارم از دست پولادوند
|
|
روان مرا برگشاید ز بند
|
ور افراسیابست بیدادگر
|
|
تو مستان ز من دست و زور و هنر
|
که گر من شوم کشته بر دست اوی
|
|
بایران نماند یکی جنگجوی
|
نه مرد کشاورز و نه پیشهور
|
|
نه خاک و نه کشور نه بوم و نه بر
|
بکشتی گرفتن نهادند روی
|
|
دو گرد سرافراز و دو جنگجوی
|
بپیمان که از هر دو روی سپاه
|
|
بیاری نیاید کسی کینهخواه
|
میان سپه نیم فرسنگ بود
|
|
ستاره نظاره بران جنگ بود
|
چو پولادوند و تهمتن بهم
|
|
برآویختند آن دو شیر دژم
|
همی دست سودند یک با دگر
|
|
گرفته دو جنگی دوال کمر
|
چو شیده بر و یال رستم بدید
|
|
یکی باد سرد از جگر برکشید
|
پدر را چنین گفت کین زورمند
|
|
که خوانی ورا رستم دیوبند
|
بدین برز بالا و این دست برد
|
|
بخاک اندر آرد سر دیو گرد
|
نبینی ز گردان ما جز گریز
|
|
مکن خیره با چرخ گردان ستیز
|
چنین گفت با شیده افراسیاب
|
|
که شد مغز من زین سخن پرشتاب
|
برو تا ببینی که پولادوند
|
|
بکشتی همی چون کند دست بند
|
چنین گفت شیده که پیمان شاه
|
|
نه این بود با او بپیش سپاه
|
چو پیمان شکن باشی و تیره مغز
|
|
نیایید ز دست تو پیگار نغز
|
تو این آب روشن مگردان سیاه
|
|
که عیب آورد بر تو بر عیبخواه
|
بدشنام بگشاد خسرو زبان
|
|
برآشفت و شد با پسر بدگمان
|
بدو گفت اگر دیو پولادوند
|
|
ازین مرد بدخواه یابد گزند
|
نماند بدین رزمگه زنده کس
|
|
ترا از هنرها زیانست و بس
|
عنان برگرایید و آمد چو شیر
|
|
بوردگاه دو مرد دلیر
|
نگه کرد پیکار دو پیل مست
|
|
درآورده بر یکدگر هر دو دست
|
بپولاد گفت ای سرافراز شیر
|
|
بکشتی گر آری مر او را بزیر
|
بخنجر جگرگاه او را بکاف
|
|
هنر باید از کار کردن نه لاف
|
نگه کرد گیو اندر افراسیاب
|
|
بدان خیره گفتار و چندان شتاب
|
برانگیخت اسپ و برآمد دمان
|
|
چو بشکست پیمان همی بدگمان
|
برستم چنین گفت کای جنگجوی
|
|
چه فرمان دهی کهتران را بگوی
|
نگه کن به پیمان افراسیاب
|
|
چو جای بلا دید و جای شتاب
|
بیمد همی دل بیافروزدش
|
|
بکشتی درون خنجر آموزدش
|
بدو گفت رستم که جنگی منم
|
|
بکشتی گرفتن درنگی منم
|
شما را چرا بیم آید همی
|
|
چرا دل به دو نیم آید همی
|
اگر نیستتان جنگ را زور و دست
|
|
دل من بخیره نباید شکست
|
گر ایدونک این جادوی بیخرد
|
|
ز پیمان یزدان همی بگذرد
|
شما را ز پیمان شکستن چه باک
|
|
گر او ریخت بر تارک خویش خاک
|
من آکنون سر دیو پولادوند
|
|
بخاک اندر آرم ز چرخ بلند
|
وزان پس بیازید چون شیر چنگ
|
|
گرفت آن بر و یال جنگی نهنگ
|
بگردن برآورد و زد بر زمین
|
|
همی خواند بر کردگار افرین
|
خروشی بر آمد ز ایران سپاه
|
|
تبیره زنان برگرفتند راه
|
بابر اندر آمد دم کرنای
|
|
خروشیدن نای و صنج و درای
|
که پولادوندست بیجان شده
|
|
بران خاک چون مار پیچان شده
|
گمان برد رستم که پولادوند
|
|
ندارد بتن در درست ایچ بند
|
برخش دلیر اندر آورد پای
|
|
بماند آن تن اژدها را بجای
|
چو پیش صف آمد یل شیرگیر
|
|
نگه کرد پولاد برسان تیر
|
گریزان بشد پیش افراسیاب
|
|
دلش پر ز خون و رخش پر ز آب
|
بخفت از بر خاک تیره دراز
|
|
زمانی بشد هوش زان رزمساز
|
تهمتن چو پولاد را زنده دید
|
|
همه دشت لشکر پراگنده دید
|
دلش تنگتر گشت و لشکر براند
|
|
جهاندیده گودرز را پیش خواند
|
بفرمود تا تیرباران کنند
|
|
هوا را چو ابر بهاران کنند
|
ز یک دست بیژن ز یک دست گیو
|
|
جهانجوی رهام و گرگین نیو
|
تو گفتی که آتش برافروختند
|
|
جهان را بخنجر همی سوختند
|
بلشکر چنین گفت پولادوند
|
|
که بیتخت و بیگنج و نام بلند
|
چرا سر همی داد باید بباد
|
|
چرا کرد باید همی رزم یاد
|
سپه را بپیش اندر افگند و رفت
|
|
ز رستم همی بند جانش بکفت
|
چنین گفت پیران بافراسیاب
|
|
که شد روی گیتی چو دریای آب
|
نگفتم که با رستم شوم دست
|
|
نشاید درین کشور ایمن نشست
|
ز خون جوانی که بد ناگریز
|
|
بخستی دل ما بپیکار تیز
|
چه باشی که با تو کس اندر نماند
|
|
بشد دیو پولاد و لشکر براند
|
همانا ز ایرانیان صد هزار
|
|
فزونست بر گستوان ور سوار
|
بپیش اندرون رستم شیر گیر
|
|
زمین پر ز خون و هوا پر ز تیر
|
ز دریا و دشت و ز هامون و کوه
|
|
سپاه اندر آمد همه همگروه
|
چو مردم نماند آزمودیم دیو
|
|
چنین جنگ و پیکار و چندین غریو
|
سپه را چنین صف کشیده بمان
|
|
تو با ویژگان سوی دریا بران
|
سپهبد چنان کرد کو راه دید
|
|
همی دست ازان رزم کوتاه دید
|
چو رستم بیامد مرا پای نیست
|
|
جز از رفتن از پیش او رای نیست
|
بباید شدن تا بدان روی چین
|
|
گر ایدونک گنجد کسی در زمین
|
درفشش بماندند و او خود برفت
|
|
سوی چین و ماچین خرامید تفت
|
سپاه اندر آمد بپیش سپاه
|
|
زمین گشت برسان ابر سیاه
|
تهمتن بواز گفت آن زمان
|
|
که نیزه مدارید و تیر و کمان
|
بکوشید و شمشیر و گرز آورید
|
|
هنرها ز بالای برز آورید
|
پلنگ آن زمان پیچد از کین خویش
|
|
که نخچیر بیند ببالین خویش
|
سپه سربسر نعره برداشتند
|
|
همه نیزه بر کوه بگذاشتند
|
چنان شد در و دشت آوردگاه
|
|
که از کشته جایی ندیدند راه
|
برفتند یک بهره زنهار خواه
|
|
گریزان برفتند بهری براه
|
شد از بیشبانی رمه تال و مال
|
|
همه دشت تن بود بیدست و یال
|
چنین گفت رستم که کشتن بسست
|
|
که زهر زمان بهر دیگر کسست
|
زمانی همی بار زهر آورد
|
|
زمانی ز تریاک بهر آورد
|
همه جامهی رزم بیرون کنید
|
|
همه خوبکاری بافزون کنید
|
چه بندی دل اندر سرای سپنج
|
|
که دانا نداند یکی را ز پنج
|
زمانی چو آهرمن آید بجنگ
|
|
زمانی عروسی پر از بوی و رنگ
|
بیآزاری و جام میبرگزین
|
|
که گوید که نفرین به از آفرین
|
بخور آنچ داری و انده مخور
|
|
که گیتی سپنج است و ما بر گذر
|
میازار کس را ز بهر درم
|
|
مکن تا توانی بکس بر ستم
|
بجست اندران دشت چیزی که بود
|
|
ز زرین وز گوهر نابسود
|
سراسر فرستاد نزدیک شاه
|
|
غلامان و اسپان و تیغ و کلاه
|
وزان بهرهی خویشتن برگرفت
|
|
همه افسر و مشک و عنبر گرفت
|
ببخشید دیگر همه بر سپاه
|
|
ز چیزی که بود اندران رزمگاه
|
نشان خواست از شاه توران سپاه
|
|
ز هر سو بجستند بی راه و راه
|
نشانی نیامد ز افراسیاب
|
|
نه بر کوه و دریا نه بر خشک و آب
|
شتر یافت چندان و چندان گله
|
|
که از بارگی شد سپه بیگله
|
ز توران سپه برنهادند رخت
|
|
سلیح گرانمایه و تاج و تخت
|
خروش آمد و نالهی گاودم
|
|
جرس برکشیدند و رویینه خم
|
سوی شهر ایران نهادند روی
|
|
سپاهی بران گونه با رنگ و بوی
|
چو آگاهی آمد ز رستم بشاه
|
|
خروش آمد از شهر وز بارگاه
|
از ایران تبیره برآمد بابر
|
|
که آمد خداوند گوپال و ببر
|
یکی شادمانی بد اندر جهان
|
|
خنیده میان کهان و مهان
|
دل شاه شد چون بهشت برین
|
|
همی خواند بر کردگار آفرین
|
بفرمود تا پیل بردند پیش
|
|
بجنبید کیخسرو از جای خویش
|
جهانی بیین شد آراسته
|
|
می و رود و رامشگر و خواسته
|
تبیره برآمد ز هر جای و نای
|
|
چو شاه جهان اندر آمد ز جای
|
همه روی پیل از کران تا کران
|
|
پر از مشک بود و می و زعفران
|
ز افسر سر پیلبان پرنگار
|
|
ز گوش اندر آویخته گوشوار
|
بسی زعفران و درم ریختند
|
|
ز بر مشک و عنبر همی بیختند
|
همه شهر آوای رامشگران
|
|
نشسته ز هر سو کران تا کران
|
چنان بد جهان را ز شادی و داد
|
|
که گیتی روان را دوامست و شاد
|
تهمتن چو تاج سرافراز دید
|
|
جهانی سراسر پرآواز دید
|
فرود آمد و برد پیشش نماز
|
|
بپرسید خسرو ز راه دراز
|
گرفتش بغوش در شاه تنگ
|
|
چنین تا برآمد زمانی درنگ
|
همی آفرین خواند شاه جهان
|
|
بران نامور موبد و پهلوان
|
بفرمود تا پیلتن برنشست
|
|
گرفته همه راه دستش بدست
|
همی گفت چندین چرا ماندی
|
|
که بر ما همی آتش افشاندی
|
چو طوس و فریبرز و گودرز و گیو
|
|
چو رهام و گرگین و گردان نیو
|
ز ره سوی ایوان شاه آمدند
|
|
بدان نامور بارگاه آمدند
|
نشست از بر تخت زر شهریار
|
|
بنزدیک او رستم نامدار
|
فریبرز و گودرز و رهام و گیو
|
|
نشستند با نامداران نیو
|
سخن گفت کیخسرو از رزمگاه
|
|
ازان رنج و پیگار توران سپاه
|
بدو گفت گودرز کای شهریار
|
|
سخنها درازست زین کارزار
|
می و جام و آرام باید نخست
|
|
پس آنگاه ازین کار پرسی درست
|
نهادند خوان و بخندید شاه
|
|
که ناهار بودی همانا به راه
|
بخوان بر می آورد و رامشگران
|
|
بپرسش گرفت از کران تا کران
|
ز افراسیاب وز پولادوند
|
|
ز کشتی و از تابداده کمند
|
بدو گفت گودرز کای شهریار
|
|
ز مادر نزاید چو رستم سوار
|
اگر دیو پیش آید ار اژدها
|
|
ز چنگ درازش نیابد رها
|
هزار افرین باد بر شهریار
|
|
بویژه برین شیردل نامدار
|
بگفت آنچ کرد او بپولادوند
|
|
ز کشتی و نیرنگ وز رنگ و بند
|
ز افگندن دیو وز کشتنش
|
|
همان جنگ و پیگار و کین جستنش
|
چو افتاد بر خاک زو رفت هوش
|
|
برآمد ز گردان دیوان خروش
|
چو آمد بهوش آن سرافراز دیو
|
|
برآمد بناگاه زو یک غریو
|
همانگه درآمد باسپ و برفت
|
|
همی بند جانش ز رستم بکفت
|
چنان شاد شد زان سخن تاجور
|
|
که گفتی ز ایوان برآورد سر
|
چنین داد پاسخ که ای پهلوان
|
|
توی پیر و بیدار و روشنروان
|
کسی کش خرد باشد آموزگار
|
|
نگه داردش گردش روزگار
|
ازین پهلوان چشم بد دور باد
|
|
همه زندگانیش در سور باد
|
همی بود یک هفته با می بدست
|
|
ازو شادمان تاج و تخت و نشست
|
سخنهای رستم بنای و برود
|
|
بگفتند بر پهلوانی سرود
|
تهمتن بیک ماه نزدیک شاه
|
|
همی بود با جام در پیشگاه
|
ازان پس چنین گفت با شهریار
|
|
که ای پرهنر نامور تاجدار
|
جهاندار با دانش و نیکخوست
|
|
ولیکن مرا چهر زال آرزوست
|
در گنج بگشاد شاه جهان
|
|
ز پرمایه چیزی که بودش نهان
|
ز یاقوت وز تاج و انگشتری
|
|
ز دینار وز جامهی ششتری
|
پرستار با افسر و گوشوار
|
|
همان جعد مویان سیمین عذار
|
طبقهای زرین پر از مشک و عود
|
|
دو نعلین زرین و زرین عمود
|
برو بافته گوهر شاهوار
|
|
چنانچون بود در خور شهریار
|
بنزد تهمتن فرستاد شاه
|
|
دو منزل همی رفت با او براه
|
چو خسرو غمی شد ز راه دراز
|
|
فرود آمد و برد رستم نماز
|
ورا کرد پدرود و ز ایران برفت
|
|
سوی زابلستان خرامید تفت
|
سراسر جهان گشت بر شاه راست
|
|
همی گشت گیتی بران سان که خواست
|
سر آوردم این رزم کاموس نیز
|
|
درازست و کم نیست زو یک پشیز
|
گر از داستان یک سخن کم بدی
|
|
روان مرا جای ماتم بدی
|
دلم شادمان شد ز پولادوند
|
|
که بفزود بر بند پولاد بند
|
| | ![Print](https://aaahoo.com/images/Act/print.gif) |
![aaahoo](http://aaahoo.com/images/logo/aaahooweb2F.gif) |