سگالش خاقان در پاسخ اسکندر : قسمت دوم

منم شاه خاقان سپهدار چین که در خدمت شاه بوسم زمین سکندر ز گستاخی کار او پسندیده نشمرد بازار او به تندی بر او بانگ برزد درشت که پیدا بود روی دیبا ز پشت شناسم من از باز گنجشک را همان از جگر نافه‌ی مشک را ولیکن نگهدارم آزرم و آب ز پوشیدگان برندارم نقاب چه گستاخ روئی بر آن داشتت که در پرده پوشیده نگذاشتت چه بی هیبتی دیدی از شاه روم که پولاد را نرم دانی چو موم نترسیدی از زور بازوی من که خاک افکنی در ترازوی من گوزن جوان گر چه باشد دلیر عنان به که برتابد از راه شیر جوابش چنین داد خاقان چین که‌ای درخور صد هزار آفرین بدین بارگه زان گرفتم پناه که بی زینهاری ندیدم ز شاه چو من ناگرفته درآیم ز در نبرد مرا هیچ بدخواه سر سیه شیر چندان بود کینه ساز که از دور دندان نماید گراز چو دندان کنان گردن آرد به زیر ز گردن کند خون او تند شیر ز من چو دل شاه رنجور نیست جوانمردی شیر ازو دور نیست مرا بیم شمشیر چندان بود که شمشیر من تیز دندان بود چو من با سکندر ندارم ستیز کجا دارم اندیشه‌ی تیغ تیز دگر کان خیانت نکردم نخست که بر من گرفتاری آید درست تو آورده‌ای سوی من تاختن مرا با تو کفرست کین ساختن خصومتگری برگرفتم ز راه بدین اعتماد آمدم نزد شاه چو من مهربانی نمایم بسی نبرد سر مهربانان کسی وگر نیز کردم گناهی بزرگ غریبی بود عذرخواهی بزرگ نوازنده‌تر زان شد انصاف شاه که رحمت کند خاصه بر بی گناه پناهنده را سر نیارد به بند ز زنهاریان دور دارد گزند اگر من بدین بارگاه آمدم به دستوری عدل شاه آمدم که شاه جهان دادگر داورست خدایش بهر کار از آن یاورست از آن چرب گفتار شیرین زبان گره بر گشاد از دل مرزبان بدو گفت نیک آمدی شاد باش چو بخت از گرفتاری آزاد باش حساب تو زین آمدن بر چه بود چو گستاخی آمد بباید نمود پناهنده گفت ای پناه جهان ندارم ز تو حاجت خود نهان بدان آمدم سوی درگاه تو که بینم رضای تو و راه تو کزین آمدن شاه را کام چیست در این جنبش آغاز و انجام چیست گرم دسترس باشد از روزگار کنم بر غرض شاه را کامگار گر آن کام نگشاید از دست من همان تیر دور افتد از شست من زمین را ببوسم به خواهشگری مگر دور گردد شه از داروی چو من جان ندارم ز خسرو دریغ چه باید زدن چنگ در تیر و تیغ گهر چون به آسانی آید به چنگ به سختی چه باید تراشید سنگ مرادی که در صلح گردد تمام چه باید سوی جنگ دادن لگام اگر تخت چین خواهی و تاج تور ز فرمانبری نیست این بنده دور وگر بگذری از محابای من نبخشی به من جای آبای من پذیرنده‌ی مهر نامت شوم درم ناخریده غلامت شوم زیانی ندارد که در ملک شاه زیاده شود بنده‌ی نیکخواه به چین در قبا بسته‌ی کین مباش قبای تو را گو یکی چین مباش ز جعد غلامان کشور بها بهل بر چو من بنده‌ی چینی رها گرفتار چین کی بود روی ماه ز چین دور به طاق ابروی شاه شهنشاه گفت ای پسندیده رای سخنها که پرسیدی آرم به جای سپه زان کشیدم به اقصای چین که آرم به کف ملک توران زمین بداندیش را سر درآرم به خاک کنم گیتی از کیش بیگانه پاک به فرمان پذیری به هر کشوری نشانم جداگانه فرمانبری چو تو بی شبیخون شمشیر من نهادی به تسلیم سر زیر من سرت را سریر بلندی دهم ز تاج خودت بهره‌مند دهم نه تاج از تو خواهم نه کشور نه تخت نگیرم در این کارها بر تو سخت ولیکن به شرطی که از ملک خویش کشی هفت ساله مرا دخل بیش چو آری به من عبره‌ی هفت سال دگر عبره‌ها بر تو باشد حلال نیوشنده فرهنگ را ساز داد جوابی پسندیده‌تر باز داد که چون خواهد از من خداوند تاج به عمری چنین هفت ساله خراج چنان به که پاداش مالم دهد خط عمر تا هفت سالم دهد جهانجوی را پاسخ نغز او پسند آمد و گرم شد مغز او بدو گفت شش ساله دخل دیار به پامزد تو دادم ای هوشیار چو دیدم تو را زیرک و هوشمند به یکساله دخل از تو کردم پسند چو سالار ترکان ز سالار دهر بدان خرمی گشت پیروز بهر به نوک مژه خاک درگاه رفت پس از رفتن خاک با شاه گفت که شه گر چه گفتار خود را بجای بیارد که نیروش باد از خدای مرا با چنین زینهاری نخست خطی باید از دست خسرو درست که چون من کشم دخل یکساله پیش شهم برنینگیزد از جای خویش به تعویذ بازو کنم خط شاه ز بهر سر خویش دارم نگاه دهم خط به خون نیز من شاه را که جز بر وفا نسپرم راه را برین عهدشان رفت پیمان بسی که در بیوفائی نکوشد کسی نجویند کین تازه دارند مهر مگر کز روش بازماند سپهر بفرمود شه تا رقیبان بار کنند آن فرو بسته را رستگار ز بند زرش پایه‌ی برتر نهند به تارک برش تاج گوهر نهند چو شد کار خاقان ز قیصر بساز به لشگرگه خویش برگشت باز چو سلطان شب چتر بر سر گرفت سواد جهان رنگ عنبر گرفت ستاره چنان گنجی از زر فشاند که مهد زمین گاو بر گنج راند سکندر منش کرد بر باده تیز ز می‌کرد یاقوت را جرعه ریز نشست از گه شام تا صبحدم روان کرد بر یاد جم جام جم خسک ریخته بر گذر خواب را فراموش کرده تک و تاب را دل از کار دشمن شده بی‌هراس نه بازار لشگر نه آوای پاس صبوحی ملوکانه تا صبح راند همی داشت شب زنده تا شب نماند چو یاقوت ناسفته را چرخ سفت جهان گشت با تاج یاقوت جفت درآمد ز در دیدبانی پگاه که غافل چرا گشت یکباره شاه رسید اینک از دور خاقان چین بدانسان که لرزد به زیرش زمین جهان در جهان لشگر آراسته ز بوق و دهل بانگ برخاسته ز بس پای پیلان که آزرده راه شده گرد بر روی خورشید و ماه سپاهی که گر باز جوید بسی نبیند به یکجای چندان کسی همه آلت جنگ برداشته چو دریائی از آهن انباشته نشسته ملک بر یکی زنده پیل ز ما تا بدو نیست بیش از دو میل چو زین شعبده یافت شاه آگهی فرود آمد از تخت شاهنشهی نشست از بر باره‌ی ره نورد برآراست لشگر به رسم نبرد به پرخاش خاقان کمر بست چست که نشمرد پیمان او را درست بفرمود تا کوس روئین زدند به ابرو دراز چینیان چین زنند برآراست لشگر چو کوه بلند به شمشیر و گرز و کمان و کمند سر آهنگ تا ساقه از تیر و تیغ برآورد کوهی ز دریا به میغ چو خاقان خبر یافت از کار او که آمد سکندر به پیکار او برون آمد از موکب قلبگاه به آواز گفتا کدامست شاه بگوئید کارد عنان سوی من ندارد نهان روی از روی من سکندر چو آواز چینی شنید قبای کژآگن به چین درکشید برون راند پیل افکن خویش را رخ افکند پیل بداندیش را به نفرین ترکان زبان برگشاد که بی فتنه ترکی ز مادر نزاد ز چینی بجز چین ابرو مخواه ندارند پیمان مردم نگاه سخن راست گفتند پیشینیان که عهد و وفا نیست در چینیان همه تنگ چشمی پسندیده‌اند فراخی به چشم کسان دیده‌اند وگر نه پس از آنچنان آشتی ره خشمناکی چه برداشتی در آن دوستی جستن اول چه بود وزین دشمنی کردن آخر چه سود مرا دل یکی بود و پیمان یکی درستی فراوان و قول اندکی خبر نی که مهر شما کین بود دل ترک چین پر خم و چین بود اگر ترک چینی وفا داشتی جهان زیر چین قبا داشتی مرا بسته عهد کردی چو دیو به بدعهدی اکنون برآری غریو اگر کوه پولاد شد پیکرت وگر خیل یاجوج شد لشگرت نجنبد ز یاجوج پولاد خای سکندر چو سد سکندر ز جای تذروی که بر وی سرآید زمان به نخجیر شاهینش آید گمان ملخ چون پرسرخ را ساز داد به گنجشک خطی به خون باز داد اگر سر گرائی ربایم کلاه وگر پوزش آری پذیرم گناه مرا زیت و زنبوره در کیش هست چو زنبور هم نوش و هم نیش هست سپهدار چین گفت کای شهریار نپیچیده‌ام گردن از زینهار همان نیکخواهم که بودم نخست به سوگند محکم به پیمان درست چو گشتم پذیرای فرمان تو نبندم کمر جز به پیمان تو از این جنبش آن بود مقصود من که خوشبو کنی مجمر از عود من بدانی که من با چنین دستگاه که بر چرخ انجم کشیدم سپاه نباشم چنین عاجز و روز کور که برگردم از جنگ بی دست زور بدین ساز و لشگر که بینی چو کوه ز جوشنده دریا نیایم ستوه ولیکن تو را بخت یاریگرست زمینت رهی آسمان چاکرست ستیزندگی با خداوند بخت ستیزنده را سر برد بر درخت تو را آسمان می‌کند یاوری مرا نیست با آسمان داوری چو گفت این فرود آمد از پشت پیل سوی مصر شه رفت چون رود نیل چو شد دید کان خسرو عذر ساز پیاده به نزدیک او شد فراز به هرا یکی مرکبش درکشید ز سر تا کفل زیر زر ناپدید چو بر بارگی کامرانیش داد به هم پهلوی پهلوانیش داد جز آتش دگر داد بسیار چیز رها کرد آن دخل یکساله نیز چو شد شاه را خان خانان رهی خصومت شد از خاندانها تهی دو لشگر یکی شد در آن پهن جای دو لشگر شکن را یکی گشت رای سلاح از تن و خوی ز رخ ریختند به داد و ستد درهم آمیختند سپهدار چین هر دم از چین دیار فرستاد نزلی بر شهریار که درگه نشینان شه را تمام کفایت شد آن نزل در صبح و شام به هم بود رود و می و جامشان همان نزد یکدیگر آرامشان چو از می‌به نخچیر پرداختند به یک جای نحچیر می‌ساختند نخوردند بی یکدگر باده‌ای به آزادی از خود هر آزاده‌ای